Wyżywienie żołnierza niemieckiego podczas II wojny światowej. | Die Freiwilligen

Wyżywienie żołnierza niemieckiego podczas II wojny światowej.

Tematyka armii niemieckiej, mimo prawie siedmiu dekad od kapitulacji III Rzeszy, w dalszym ciągu zaskakuje i stawia wiele znaków zapytania. Ktoś, kto choć raz zaczął „badać” interesujące go tematy, nie raz doszedł do wniosku, że zagadnienie wydające się na początku łatwym, w rzeczywistości jest zawiłe i złożone. Tak właśnie jest z problemem życia codziennego żołnierza niemieckiego, a dokładniej kwestią związaną z jego wyżywieniem. W tym miejscu, nie jeden czytelnik zada siebie pewnie pytanie: „a cóż w tym temacie może być trudnego, zawiłego?. Tak jak każdy żołnierz wszystkich armii świata dostawał wyżywienie przydziałowe i nad czy się tu rozwodzić…?” Mam nadzieję, że po przeczytaniu niniejszego opracowania, może uda się zweryfikować te poglądy i skłonić do dalszego zgłębiania tego zagadnienia na własną rękę.





     Zgodnie z przyjętymi w 1936 roku nowymi wytycznymi żywieniowymi dla nowo tworzonej armii niemieckiej po okresie republiki weimarskiej, zebranymi pod zbiorczym tytułem „Muster-Speiseplan 36”, całość produktów spożywczych przeznaczonych dla wojska podzielono została na dwie grupy:

- racje polowe (Feldration);
- porcje polowe (Feldportion).

Pierwsza grupa w przeciwieństwie do większości armii świata (Francja, Norwegia, Włochy, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone), obejmowała artykuły dla zwierząt, w tym przede wszystkim utrzymanie koni w jednostkach. Druga natomiast grupa przeznaczona była dla żołnierzy. W tym samym czasie ustaliła się również klasyfikacja zestawów żywieniowych, praktycznie nie zmieniona aż do końca prowadzonych działań zbrojnych w 1945 r.

Obejmowała ona cztery rodzaje posiłków głównych, określanych mianem Zestawy Prowiantowe (Verpflegungsatz), oznaczonych kolejnymi cyframi rzymskimi od I do IV oraz dwa zbiory posiłków stosowanych bezpośrednio w strefie działań wojennych – Prowiant Marszowy (Marschverpflegung) oraz Żelazna Porcja (Eiserne Portion).

Verpflegungsatz I – przeznaczony był głownie dla oddziałów aktywnych, działających na linii frontu lub czasowo luzowanych. Dodatkowo, po zakończeniu sukcesem Operacji Weserübung, jego zakres został rozszerzony na jednostki stacjonujące w północnej Norwegii. Za linię graniczną przyjmując równoleżnik 66. Taki podział spowodowany był przede wszystkim panującymi w/w obszarze warunkami okołobiegunowymi i zwiększonym zapotrzebowaniem kalorycznym organizmów żołnierzy stacjonujących w północnej Skandynawii.
Verpflegungsatz II – kierowano do formacji skoszarowanych na podbitych terytoriach oraz żołnierzy obsługujących linie komunikacyjne.
Verpflegungsatz III – przeznaczony był dla wojsk znajdujących się w granicach Rzeszy.
Verpflegungsatz IV – dedykowany był dla pracowników cywilnych.
Poszczególne zestawy (przedstawia to Tabela nr 1)różniły się między sobą przede wszystkim składem ilościowym. Podstawę każdego z nich stanowił ciemny, żytni chleb typu kumiśniak (przeznaczony dla armii), który przez samych żołnierzy nazywany był chlebem wojennym (Kriegsbrot). Dalej w skład Zestawów wchodziły ziemniaki oraz porcja mięsa i ryby – każdorazowo ważonych oraz podawanych po wypatroszeniu. Ważnym elementem były tłuszcze, w postaci smalcu, masła, margaryny, a w Afryce Północnej oliwy z oliwek.

Tabela nr 1 porównanie składu ilościowego produktów żywnościowych wchodzących w skład Zestawów Prowiantowych wg wytycznych z 1936 r.





Całość komponowano tak, by przy względnie niedużej masie całości pożywienia, uzyskać jak największy współczynnik kaloryczności. Przy Zestawie Prowiantowym I zastrzegano sobie, iż optymalny ciężar pożywienia miał wynosić 1700 g.
W początkowym okresie II wojny światowej, wartość odżywcza dla pojedynczego żołnierza wynosiła od 3600 do 4500 kcal. W 1942 roku odnotowano pierwszy poważny spadek do 2078 kcal, rok później 1980 kcal. Natomiast w chwili kapitulacji III Rzeszy wynosiła zaledwie 1670 kcal. Mimo tak znacznego spadku w porównaniu z początkowym okresem wojny, minimalna wartość dziennego przydziału żywności dla pojedynczego żołnierza wynosiła niemal tyle samo, co jej odpowiednik dla ludności cywilnej w Holandii (1750 kcal.). Jako ciekawostkę warto przytoczyć, iż wg wytycznych władz w Berlinie wartość kaloryczna dla pojedynczego członka społeczeństw okupowanych wynosiła: 1300 kcal w Krajach Nadbałtyckich, 850 kcal w Generalnym Gubernatorstwie.

Sformułowano również zakres i skład posiłków, jakie otrzymać miały jednostki utrzymywane pod bronią w czasie pokoju – pięciodniowy jadłospis wzorcowy prezentuje tabela nr 2.

Tabela nr 2 pięciodniowy jadłospis wzorcowy dla pojedynczego żołnierza aktywnej jednostki w czasie pokoju wg wytycznych z 1936 roku



*Przy sporządzaniu zup, bardzo często naturalne produkty zastępowano zamiennikami w formie rozpuszczalnych w wodzie kostek, które rozpowszechniły się już w II dekadzie dwudziestego wieku za sprawą szwajcarskiego producenta żywności przedsiębiorstwa Maggi.





SRH Die Freiwilligen jest grupą apolityczną. Symbole znajdujące się na stronie nie odzwierciedlają poglądów członków Stowarzyszenia, ani nie mają służyć propagowaniu jakichkolwiek ideologii totalitarnych.

Wszystkie materiały umieszczone na stronie są własnością SRH Die Freiwilligen i nie mogą być wykorzystywane bez zgody Stowarzyszenia.

uwaga