- 2 - | Die Freiwilligen

- 2 -

Wprowadzenie na użytek armii osprzętu przeciwchemicznego wywołało konieczność stworzenia ogólnych zasad stanowiących podstawę ich użytkowania. Do końca lat dwudziestych maski występowały w pięciu rozmiarach (Maskengröße), z czego numer pierwszy oznaczał największą. Z początkiem czwartej dekady zakres pomniejszono o dwa, ustalając, obowiązujący do końca istnienia Wehrmachtu system trzystopniowy . Odpowiednio przypisaną wielkości cyfrę arabską nanoszono na zewnętrznej stronie w części czołowej lub wewnątrz, poniżej jednego z okularów. Dopasowanie odpowiedniego rozmiaru miało niebagatelne znaczenia w wypadku ataku gazowego – założenie zbyt dużej maski w prostej linii przekładało się na jej szczelność, toteż przydział egzemplarza następował według określonej przepisami procedury. Podczas pierwszego wydawania ekwipunku żołnierz stawał tyłem do źródła światła i nakładał maskę. Inspektor sprawdzający zaglądał następnie w jedno ze szkieł i jeśli wewnątrz nie było całkowitego mroku oznaczało, iż przydzielony egzemplarz jest zbyt duży . Oprócz tego wśród osób posiadających wadę wzroku rozprowadzano dodatkowy komplet okularów korekcyjnych mocowanych przy pomocy taśmy elastycznej (Masken-Brille), przeznaczonych do używania w czasie noszenia maski.

Produkcją wyposażenia przeciwchemicznego, zarówno w zakresie cywilnym jak i wojskowym, zajmowała się sieć zakładów przemysłowych rozsiana po całych Niemczech, a potem także terenach okupowanych. Największymi z nich były: posiadający filię między innymi w Gdańsku oranienburski Auer oraz Dräger Lubeki. Ciekawostką jest fakt, iż wytwórcą masek były także Bawarskie Zakłady Motorowe (Bayersiche Motor Werke), z taśm których zjeżdżały samochody oraz motocykle marki BMW. Poszczególne egzemplarze opatrywano z reguły, naniesionym czarną lub białą farbą, numerem seryjnym – identyczny czasami znajdował się na pojemniku służącym do jej przenoszenia, co zapobiegać miało ewentualnemu zdekompletowaniu, do czego nierzadko dochodziło w toku działań na froncie.

Pierwszym modelem maski przeciwgazowej, jaki znalazł się na wyposażeniu Republikańskich Sił Zbrojnych (Reichswehr) była Gasmaske 24. W tym, wprowadzonym w połowie lat dwudziestych modelu powrócono do koncepcji połączenia wykonanej z gumowanego brezentu części twarzowej z, umieszczonym w szarozielonej bądź szarej, zapinanej na dwa skórzane paski torbie transportowej, pochłaniaczem (Filterbüchse 24) . W roku 1934 oddziały konne otrzymały nowy typ pokrowca w kształcie trapezu, którą noszono na klatce piersiowej przy równoczesnym zainstalowaniu filtra przy pasie, powyżej prawego biodra. Zreformowane dwanaście miesięcy później Niemieckie Siły Zbrojne (Wehrmacht) dysponowały blisko dwustoma tysiącami sztuk prezentowanego wzoru, które przekazano Marynarce Wojennej (Kriegsmarine), garnizonom twierdz oraz obsługom dział stałych baterii artylerii.

Na początku lat trzydziestych na etacie jednostek pojawił się nowy typ maski przeciwgazowej osłaniającej całość twarzy – Gasmaske 30 (określana także jako S-Maske). Podobnie jak wcześniejszą odmianę sporządzono ją z szarozielonego brezentu z domieszką gumy, która również znalazła się na powierzchni wewnętrznej, a także jako wzmocnienie części nosowej i brody. Całość oparto o skórzany stelaż, mający pełnić dodatkowo funkcję uszczelniającą. Obserwację pola umożliwiały dwa oprawione w metal okulary celuloidowe o średnicy ośmiu centymetrów, oprawione w czarne metalowe pierścienie z uszczelkami i czterema małymi, okrągłymi, położonymi symetrycznie gniazdami śrub. Podobnie jak w przypadku pierwowzoru z czasów pierwszej wojny światowej istniała możliwość wymiany szkieł poprzez wyciągnięcie wewnętrznego mocowania. Właściwe ułożenie uzyskiwano poprzez odpowiednie dopasowanie trzech par elastycznych pasków wszytych w krawędzie maski. Dwa z nich zbiegały się z dodatkową taśmą biegnącą od części czołowej, którą z kolei tuż nad potylicą zwieńczała inna para. W poprzek głowy umiejscowiono natomiast trzecią, przechodzącą przez metalową skuwkę z tyłu, którą wyposażono w półpierścień zaczepiany do haka. Dla zabezpieczenia maski przed zgubieniem w chwili zsunięcia, a także wygodnego przenoszenia poza pojemnikiem transportowym, w okolicach brody umieszczono dodatkowy pasek przekładany przez szyję . W odróżnieniu od modelu z połowy lat dwudziestych, pochłaniacz Gasmaske 30 mocowany był bezpośrednio do części twarzowej przy wykorzystaniu metalowego, wewnętrznie gwintowanego łącznika posiadającego odrębny kanał wdechu i wydechu. W zależności od partii produkcyjnej wyróżniano trzy jego typy: wczesny – w postaci owalnej rurki oraz osłoniętego metalową kratką wywietrznika umieszczonego poniżej, przejściowy, przy którym wspomnianą kratkę okryto przedłużeniem rurki oraz późny – osłaniający całość systemu wdechu aż do krawędzi filtra.

Oprócz standardowego modelu ogólno wojskowego, w ograniczonym zakresie wydawanego także paramilitarnym formacjom cywilnym, wyróżniano dwie wersje rozwojowe Gasmaske 30, przystosowane do wykorzystania w innych rodzajach broni. Pierwszym z nich był model przeznaczony dla Marynarki Wojennej, charakteryzujący się umieszczonym w dolnej części prawego policzka gniazdem mikrofonowym . Inny typ wydawano żołnierzom Luftwaffe, zwłaszcza personelowi latającemu – z boku posiadał on dodatkowy łącznik, do którego w razie potrzeby można było dokręcić filtr albo, w przypadku korzystania ze starszych modeli pochłaniacza, gumową, karbowaną rurę.

Kilkanaście miesięcy przed wybuchem drugiej wojny światowej na wyposażenie Wehrmachtu znalazła się kolejna wersja podstawowego elementu indywidualnego pakietu przeciwchemicznego. Konstrukcja Gasmaske 38 w dużej mierze opierała się o wzór stworzony w Niemczech na początku czwartej dekady dwudziestego stulecia. Do podstawowych różnic należało tworzywo – nowy typ wykonany był całkowicie z czarnej albo ciemnozielonej gumy syntetycznej z odpowiednio wyprofilowaną częścią okalającą nos, a także uproszczony system mocowania na głowie w formie dwóch par pasków przytwierdzonych do maski za pomocą prostokątnych metalowych sprzączek, wymienionych w końcowym okresie działań wojennych na półpierścienie z ruchomą poprzeczką. Zmienił się także sposób mocowania okularów – usunięto gniazda śrub, a szkła przytwierdzono poprzez zawinięte na krawędziach, gładkie rozety. W przeciwieństwie do modelu z początku lat trzydziestych ujednolicono system mocowania pochłaniacza stosując w każdym egzemplarzu łącznik późnego typu. Warto odnotować, iż w części przypadków elementy metalowe pokryte były piaskową lub niebieską farbą.


SRH Die Freiwilligen jest grupą apolityczną. Symbole znajdujące się na stronie nie odzwierciedlają poglądów członków Stowarzyszenia, ani nie mają służyć propagowaniu jakichkolwiek ideologii totalitarnych.

Wszystkie materiały umieszczone na stronie są własnością SRH Die Freiwilligen i nie mogą być wykorzystywane bez zgody Stowarzyszenia.

uwaga